Rodzaje i przyczyny świądu

INFORMACJA o rodzajach świądu

Świąd (pruritus, uczucie swędzenia) – to specyficzne dla skóry odczucie wywołujące odruchowe „czynności obronne” – drapanie. Świąd może występować jako uogólniony (p. generalisatus) albo jako świąd umiejscowiony, ograniczony (p. localisatus). Do czynników endogennych wywołujących świąd należy histamina i jej wyzwalacze oraz inne substancje endogenne np. endopeptydazy, kininy. Świąd występuje prawdopodobnie w następstwie działania na bólowe receptory słabych bodźców „podprogowych”, czyli takich, które jeszcze nie przekraczają progu odczuwania bólu (jakkolwiek dokładnie fizjologia świądu nie jest poznana). Jest to charakterystyczny i stały objaw związany z niewłaściwą higieną oraz z szeregiem chorób dermatologicznych, jak np. świerzb, grzybica, pokrzywka czy liszaj czerwony. Może mieć też podłoże alergiczne. Innymi przyczynami świądu mogą być także zaburzenia przemiany materii (np. dna moczanowa, zaparcia nawykowe), choroby narządów wewnętrznych (np. wątroby, nerek), przewodu pokarmowego, zaburzenia wewnątrzwydzielnicze tarczycy, trzustki, jajników, w tym zaburzenia hormonalne (np. u kobiet w czasie miesiączki, w ciąży), choroby układu krwiotwórczego i siateczkowo-śródbłonkowego (np. białaczka, ziarnica złośliwa), czynniki fizjologiczne (ciepło i zimno), czynniki chemiczne (zwłaszcza powodujące choroby alergiczne – np. niektóre leki, pokarmy bądź inne czynniki alergizujące). Równie istotne dla występowania świądu mogą być czynniki psychiczne i nerwowe tzw. świąd neurogenny. Może pojawiać się jako świąd samoistny – występujący bez wyraźnej przyczyny lub z przyczyny nieznanej. Świąd okolic płciowych (p. genitalius) może być związany z niewłaściwą higieną, uczuleniem, a także chorobami, np. dermatologicznymi, narządów moczowo-płciowych oraz cukrzycy. U mężczyzn może on szczególnie objawiać się w postaci świądu worka mosznowego. Może mieć także charakter psychosomatyczny jako świąd samoistny. Świąd sromu (p. vulvae) może powstawać pod wpływem czynników hormonalnych i nerwowych oraz pojawiać się jako świąd samoistny, bez wyraźnej przyczyny albo z nieznanej przyczyny. Często może to być objaw wielu chorób narządu rodnego oraz chorób ogólnoustrojowych. Może być spowodowany zmianami hormonalnymi wieku przekwitania i pokwitania, stanami zapalnymi sromu, grzybicy pochwy, rzęsistkowym zapaleniem pochwy, upławami. W takim przypadku należy wykluczyć m.in. rzęsistkowicę, drożdżycę, cukrzycę, choroby skóry.

Świąd odbytu (p. ani) to przypadłość cywilizacyjna i coraz częściej występujące schorzenie – aktualnie cierpi na nie aż około 5% populacji. Częściej świąd odbytu odczuwany jest przez mężczyzn, w tym szczególnie intensywnie występuje u mężczyzn po 30 roku życia. Może on przebiegać napadowo, jak również może łączyć się ze świądem worka mosznowego u mężczyzn. Etiologia i patogeneza świądu odbytu jest nadal niejasna i słabo poznana, dlatego też prowadzenie właściwej terapii jest bardzo trudne. Najczęściej obserwuje się tzw. samoistny świąd odbytu, kiedy nie można ustalić przyczyny dolegliwości i objawów. Spożywanie pewnych pokarmów może usposabiać do tej dolegliwości. Wykazano intensyfikację występowania świądu u pacjentów spożywających duże ilości czekolady, coca-coli, żółtego sera, owoców cytrusowych, alkoholu, kawy, ostrych przypraw, piwa, pijących w nadmiarze mleko. Niedobór w diecie witamin A i D usposabia do świądu. Terapia świądu jest trudna i najczęściej objawowa, ponieważ rzadko można ustalić jego przyczynę. Świąd samoistny może prowadzić nawet do wyczerpania nerwowego. W diagnozie przyczyn świądu odbytu należy m.in. wykluczyć występowanie chorobotwórczych zmian, guzków krwawniczych, szczelin, wyprysku, nawykowego zaparcia, pasożytów jelit i innych. Świąd wynikający z procesów starzenia się ustroju, świąd starczy (p. senilis) może być spowodowany zmianami zanikowymi naskórka i skóry właściwej, suchości powierzchni skóry (zmniejszone wydzielanie Łoju, zgrubienie warstwy rogowej) oraz prawdopodobnie zaburzeniami wewnątrzwydzielniczymi. W przypadku występowania lub utrzymywania się świądu należy koniecznie udać się do lekarza.